| |
|
- C a r m e n
d e f i g u r i s v e l
s c h e m a t i b u s
- ______________________________
- Collibitum est nobis, in lexi schemata quae sunt,
Trino ad te, Messi, perscribere singula versu,
Et prosa et versu pariter praeclare virorum!
Κόμμα
[Komma]
Particulae membra efficiunt, haec circuitum omnem.
- 5
- Particula est comma. ut versu tria commata in illo:
«Arcadiam petis, inmensum petis, haud tribuam istud.»
Κῶλον
[Kolon]
Membra ea sunt, quae cola vocant; ea circuitum explent.
«Nam qui eadem vult ac non vult», colon facit unum.
Huic adiunge sequens: «is demum est firmus amicus. »
Περίοδος
[Periodos]
- 10
- Circuitus, peri-quam dicunt-odos, orta duobus
Membris, ut praedicta, venit tetracolon adusque.
Nam si plura itidem iungas, oratio fiet
Ἀνάκλασις
[Anaklasis]
Est reflexio, cum contra reflectimus dicta.
«Non expecto tuam mortem, pater» inquit. at ille
- 15
- «Immo», ait, «expectes oro neve interimas me.»
Ἀντιμεταβολή
[Antimetabole]
Permutatio fit, vice cum convertimus verba.
«Sumere iam cretos, non sumptos cernere amicos.»
«Quom queo, tempus abest; ‹quom tempus adest› nequeo» inquit
Ἀλλοίωσις
[Alloiosis]
Differitas fit, differre hoc ubi dicimus illi.
- 20
- «Excitat hunc cantus galli, te bucina torva.
Te ciet armatus victus, huic otia cordi.»
Ἀντίθετον
[Antitheton]
Oppositum dico, contra cum opponimus quaedam.
«Doctor tute, ego discipulus.» «Tu scriba, ego censor.»
«Histrio tu, spectator ego; adque ego sibilo, tu exis.»
Αἰτιολογία
[Aitiologia]
- 25
- Redditio causae porro est, cum, cur ita, dico.
«Audi, etsi durum est, nam verum quod grave primo
Consilium acciderit, fit iucundum utilitate.»
Ἀνθυποφορά
[Anthypophora]
At si adversa mihi referam, relatio fiet
«Sed moveas te, lucifugus, sis in medio audax!»
- 30
- +«Landes inductus cui pes malus optige ambos.»+
Ἀπόκρισις
[Apokrisis]
Fit responsio ad haec, quae contra fingimus dici.
«Irascetur: sperne. dabit damnum: reparabis.
Caedet: ne toleres. at sum minor: emorere, inquam.»
Ἐπαναφορά
[Epanaphora]
Est repetitio, cum verbo saepe incipio ‹uno›.
- 35
- «Ipse epulans, ipse exposcens laeta omnia nuptae,
Ipse patrem prolemque canens, idem ipse peremit.»
Ἐπιφορά
[Epiphora]
Desitio contra, cum verbo desino in uno.
«Ut possem, fecit fatum; dedit haec mihi fatum:
Si perdam, abstulerit fatum: regit omnia fatum.»
Κοινότης
[Koinotes]
- 40
- Haec duo coniunctim faciunt, communio uti sit,
«Vis callere aliquid: discas. vis nobilitari
Ingenio: discas. vis famam temnere: discas.»
Ἀναδίπλωσις
[Anadiplosis]
Fit replicatio, si gemines iteramine quaedam.
«Ibo in eum, sit vel pollens ut fulmine dextra,
- 45
- Pollens fulmine dextra, fero bis praedita ferro.»
Βραχυλογία
[Brachylogia]
Est brevitas, raptim paucis cum dicimus multa.
«Mentem contempla; nam consilio valuit: fors
Decepit.» «Si peccat, homo est. concede; fatetur.»
Διαφορά
[Diaphora]
Si verbum diverse iteres, distinctio fiet.
- 50
- «Cuivis hoc homini dones: homo si modo, nolit.»
«O mulier, vere mulier! scelera omnia in hoc sunt.»
Πολυσύνδετον
[Polysyndeton]
Multiiugum dico, articulis quod pluribus iungo.
«Ille hunc fallit, at hic gaudet, nos vero timemus
Praesertim in peregri ne fas abrumpere tentet.»
Διαλελυμένον
[Dialelymenon]
- 55
- Abiunctum contra est, si nullis singula necto.
«Cognoscas, qui sis, cures te, vir sapiens sis,
+Et prius verbis time illum quaelibet unum.»+
Διηιρημένον
[Dieiremenon]
+Disparsum reddo, quod passum non ordine reddo+
«Ambo Iovis merito proles, verum ille equitando
- 60
- Insignis Castor, catus hic pugilamine Pollux.»
Διέξοδος
[Diexodos]
Fit percursio, percurro cum singula raptim.
«Vim maiorem haud inveniet, parilem similemve
Vincemus, non audebit certare minore.»
Ἐπιπλοκή
[Epiploke]
Fit conexio, posterius si necto priori.
- 65
- «Cum sensi, dixi; cum dixissem, inde suasi;
Cum suasissem, abii; simul atque abii, indupetravi.»
Ἐπανάληψις
[Epanalepsis]
Illa resumptio fit, quaedam cum dicta resumo.
«Cognitus est nobis, iam cognitus, ac bene novi.»
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
‹Ἐπίφρασις›
[‹Epiphrasis›]
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
«Tu vero sapiens +cunctis, immo ipsa Minerva.»
Ἐπιτροπή
[Epitrope]
- 70
- Fit concessio, cum quidvis concedimus optet.
«Nescivit vel non potuit vel noluit: ut vis,
Pone, tibi permitto; tamen non debuit uti.»
Ἐπιφωνούμενον
[Epiphonoumenon]
Intersertio, cum inseritur sententia quaedam.
«Pollet enim forma, quod regnum aetatis habendum est,
- 75
- Fortuna, quae sola potest quemcunque beare.»
Ἐπίζευξις
[Epizeuxis]
Fit geminatio, cum sensus geminamus eosdem.
«Thebae autem, Thebae, vicina urbs inclytaque olim.»
«Mi nate, o mi nate, meae spes sola senectae.»
Ἐπεκφώνησίς
[Epekphonesis]
Exclamatio ea est, quam ut motus reddo repente.
- 80
- «A, postquam victum video me, tu improba et amens,
Fortuna, es, quos sublimas mox ipsa premendo.»
Ἰσόκωλον
[Isokolon]
Fit parimembre, ubi membra +aequa et circuitus sunt.
«Cui nec finis adest cupiendi nec modus extat
Utendi, citus in dando est, celer in repetendo.»
Μερισμός
[Merismos]
- 85
- Cum privis propria attribuas, fit distribuela.
«Huic furta in manibus, fuga plantis, ventre sagina.»
«Tu sumptu pauper, dando dis, ingenio rex.»
Μετάβασις
[Metabasis]
At remeatio fit, cum rursus me redigo ad rem.
«Verum longius excessi nec tempore in ipso
- 90
- Fortasse indulgens animis: ergo redeo illuc.»
Μετάφρασις
[Metaphrasis]
Fit variatio, cum simili re nomina muto.
«Regnavit Libyco generi, regnavit et Argis
Inachiis, dominatus item est apud Oebaliam arcem.»
Μετάκλισίς
[Metaklisis]
Declinatio, cum verbo declino parumper.
- 95
- «A primo puerum rectum est condiscere recte.»
«Dignos digna manent, plerumque bonis bene vortit.»
Ὁρισμός
[Horismos]
Definitio fit, cum rem definio pro me.
«Diligere, hoc prorsum est velle id, ‹quod› prosiet illi:
Nam qui ad se revocat quod vult, mihi sese amat ipse.»
Ὁμοιοτέλευτον
[Homoioteleuton]
- 100
- Confine est, simili fini cum claudimus quaedam.
«Quom minus indignatur, ibi magis insidiatur,
Ut metuas noxam, si non ostenderit iram.»
Ὁμοιόπτωτον
[Homoioptoton]
Aequeclinatum est, quod casu promimus uno.
«Auxilium, non consilium, rata, non cata verba,
- 105
- Rem, non spem, factum, non dictum quaerit amicus.»
Πολύπτωτον
[Polyptoton]
Multiclinatum contra, variantibus quod fit.
«Tu solus sapiens, tibi cuncti cedere debent,
A te consilium petere et tua dicta probare.»
Παρονομασία
[Paronomasia]
Supparile est, alia aequisono si nomine dicas.
- 110
- «Mobilitas, non nobilitas.» «bona gens, mala mens est.»
«Dividiae, non divitiae.» «tibi villa favilla est.»
Προσαπόδοσις
[Prosapodosis]
Est subnexio, propositis subnectere quaeque.
«At nos non ut tu: nos simplicitate, tu arte.»
«Hoc das, hoc adimis nobis: das spes, adimis res.
Παραδιαστολή
[Paradiastole]
- 115
- Subdistinctio fit, cum rem distinguimus ab re.
«Dum fortem, quia sit vaecors, comemque vocat se,
Quod sit prodigus, et clarum, qui infamis habetur.»
Παρένθεσις
[Parenthesis]
Interiectio, cum quaedam medio ordine famur.
«Huc ut venimus, interea - nam tempus erat ver,
- 120
- Et sacrum Florae et Cereri nemus - imus ad aras.»
Παρομολογία
[Paromologia]
Est suffessio, cum sensim pro parte fatemur.
«Verum Academicus est.» «Esto: tamen omnia nulli
In dubium revocant.» «At quaedam; at pleraque, si vis.»
Πρόληψις
[Prolepsis]
Anticipatio fit, contraria cum occupo verba.
- 125
- «Credo, ille et flebit multum et iurabit, amicos
Producet testes: sed vos rem quaerere par est.»
Παρόμοιον
[Paromoion]
+Adsimula, momento cum simile hoc facio illi.
«Nam plebeius homo, ut ferme fit libera in urbe,
Reg‹nat› ibi, et puncto regnat suffragioloque.»
Παρρησία
[Parresia]
- 130
- Inreticentia, cum verum reticere negamus.
«Dicere, quod res est, cogor; vos ista, Quirites,
Vos facitis, dum non dignis donatis honores.»
Πρότασις
[Protasis]
Propositum, cum proponas, quod deinde repellas.
«Est ornanda domus spoliis: hic ornat amicam
- 135
- Exuviis. leges discendum est: discit amores.»
Πάντα πρὸς πάντα
[Panta pros panta]
Cuncta ad cuncta, ut: «Gens Graia, Afra, Hispanica servit;
Nam partim meritost ultus, partim insidiantes
Praevenit, partim victor virtute subegit.»
Συναθροισμός
[Synathroismos]
Est conductio conquegregatio, cum adcumulo res.
- 140
- «Multa hortantur me: res, aetas, tempus, amici,
Concilium tantae plebis, praenuntia vatum.»
Συνοικείωσις
[Synoikeiosis]
Conciliatio, diversum si conciliamus.
«Prodigus ‹est› et parcus idem: ‹nam› nescit uterque
Uti opibus, peccant ambo; res deterit ambos.
Τρίκωλον
[Trikolon]
- 145
- Teriuga sunt, quae respondent secum ordine trino.
«Si neque divitiis polles neque corpore praestas
Nec corde exuperas, cur te dicam esse beatum?»
Χαρακτηρισμός
[Charakterismos]
Fit depictio, cum verbis ut imagine pingo.
«Pocula, serta tenens flexa cervice iacebat,
- 150
- Limodes, gravis optutu, madido ore renidens.»
Ἐπιτίμησις
[Epitimesis]
Est correctio, cum in quodam me corrigo dictu.
«Nam tarde tandem - tarde dico? immo hodie, inquam.»
Vel sic: «non amor est, verum ardor vel furor iste.»
Προυπάντησις
[Proupantesis]
Fit praeoccursio, si reddas prius posteriori.
- 155
- Ut: «pluvias cernas nolle istos ac cupere illos:
Lirantes cupiunt imbrem noluntque viantes.»
Ἀναστροφή
[Anastrophe]
Esse reversio et in prosa solet, ut fit in istis:
«Pauxillam ob culpam.» «male quod vult.» «praecipiti in re.»
Troianos facit ire ut divus Homerus «aves ut.»
Ὑπερβατόν
[Hyperbaton]
- 160
- Transcensus porro est, cum intersita pendula claudo.
«Atque ego, quod negat hic vivis, ius eripit omne,
Fas abolet, laedit leges, haec omnia mitto.»
Ἀντεναντίωσις
[Antenantiosis]
Exadversio fit, minimis si maxima monstres.
«Non parva est res, qua de agitur» pro «maxima res est,»
- 165
- Ut dictust Aiax «non infortissimus Graium.»
Ζεῦγμα
[Zeugma]
Nexum est, si varias res uno nectimus verbo.
«Oebalon ense ferit, Lycon hasta, Pedason arcu.»
Nam mediost «ferit» et fini pote principioque.
Μεταβολή
[Metabole]
Si verbum varie mutes, variatio fiet.
- 170
- «Quis nos propter te dilexit? quando aliquem tu
Iuvisti? quas res gessisti? cur ita abundas?»
Ἀλλοίωσις aut Ὑπαλλαγή
[Alloiosis aut Hypallage]
Fit mutatio multimodis. «Bello Africa flagrat»,
Afros cum dicas bellare. et tempora quando
Et casus numerosque figurando variamus.
Ἔλλειψις
[Elleipsis]
- 175
- Fit defectio, cum verbum, quod subtraho grate,
Defit. «Curat enim nemo nec corrigit hanc rem,
Sed culpat,» quippe hic «quisquam» subtraximus grate.
Πλεονασμός
[Pleonasmos]
Exuperatio fit, cum causa appono decoris,
Quod vacat, ut: «quarta vix demum exponimur hora;»
- 180
- «Saucius ille leo» - quia «vix» pote tollere et «ille».
Περίφρασις
[Periphrasis]
Est autem circum illa locutio: «bucera saecla»
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
«Fac discas» pro «disce», et pro «dic» «dice loquendo.»
Προσδιασάφησις
[Prosdiasaphesis]
Si plenum cumules, adsignificatio fiet
- 185
- Ut: «mihi non placet hoc animo.» quippe ‹ «hoc› animo»
aufer,
Et nihilo minus est plenum; verum auxerit illud.
- _____________
- Textus:
De figuris vel schematibus
in: Anthologia Latina, pars I, pp.9-19
ed. A. Riese, Lipsiae 1870
|
|