B  I  B  L  I  O  T  H  E  C  A    A  U  G  U  S  T  A  N  A
           
  Leges XII
ca. 450 a. Chr. n.
     
   



T a b u l a   V I I I

_____________________________________


[1a]  qui malum carmen incantassit . . .  <capite> . . . 
(Plinius, nat. hist. 28, 2, 10-17)

[1b]  XII tabulae cum perpaucas res capite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putaverunt : si quis occentavisset sive carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumve alteri (Cicero, de rep. 4, 10, 11).

[2]  si membrum rup(s)it, ni cum eo pacit, talio esto.
(Festus 363; Gellius 20, 1, 14)

[3]  manu fustive si os fregit libero, CCC <assium>, si servo, CL <assium> poenam subito
(Coll. leg. Mos. et Rom. 2, 5, 5; Gellius 20, 1, 12)

[4]  si iniuriam faxsit, viginti quinque poenae <asses> sunto.
(Coll. leg. Mos. et Rom. 2, 5, 5; Gellius 20, 1, 12)

[5]  . . .  rup(s)it . . .  sarcito.
(Festus 265, 322)

[6]  Si quadrupes pauperiem fecisse decitur, . . .  lex (XII tabularum) voluit aut dari id quod nocuit . . .  aut aestimationem noxiae offerri (Ulpianus, D. 9, 1, 1, pr.).

[7]  Si glans ex arbore tua in meum fundum cadat eamque ego immisso pecore depascam, . . .  neque ex lege XII tabularum de pastu pecoris, quia non in tuo pascitur, neque de pauperie . . .  agi posse (Ulpianus, D. 19, 5, 14, 3).

[8a]  qui fruges excantassit . . .  (Plinius, nat. hist. 28, 2, 10-17)  
[8b]  . . .  neve alienam segetem pellexeris . . .  <capite>. . .  (Servius in Verg. ecl. 8, 99)


[9]  Frugem . . .  aratro quaesitam noctu pavisse ac secuisse puberi XII tabulis capital erat, suspensumque Cereri necari iubebant, . . .  inpubem praetoris arbitratu verberari noxiamve duplionemve decerni (Plinius, nat. hist. 18, 3, 12).

[10]  Qui aedes acervumve frumenti iuxta domum positum combusserit, vinctus verberatus igni necari (XII tabulis) iubetur, si modo sciens prudensque id commiserit ; si vero casu, id est neglegentia, aut noxiam sarcire iubetur, aut, si minus idoneus ist, levius castigatur (Gaius, l. IV ad XII tab.; D. 47, 9, 9).

[11]  cautum . . .  est XII tabulis, ut qui iniuria cecidisset alienas (arbores), lueret in singulas aeris XXV (Plinius, nat. hist. 17, 1, 17).

[12]  si nox furtum faxsit, si occisit, iure caesus esto.
(Macrobius, saturn. 1, 4, 19)

[13]  luci . . .  si se telo defendit, . . .  endoque plorato.
(Cicero pro Tull. 20, 47; 21, 50)

[14]  Ex ceteris . . .  manifestis furibus liberos verberari addicique iusserunt (Xviri) ei, cui furtum factum esset . . .  ; servos . . .  verberibus affici et e saxo praecipitari ; sed pueros impuberes praetoris arbitratu verberari voluerunt noxiamque . . .  sarciri (Gellius 11, 18, 8).

[15a]  Concepti et oblati (furti) poena ex lege XII tabularum tripli est . . .  (Gaius, 3, 191).  
[15b]  lance et licio <ito>.
(Festus 117)

[16]  si adorat furto, quod nec manifestum erit . . . , <duplione damnum decidito>.
(Festus 162)

[17]  Furtivam (rem) lex XII tabularum usucapi prohibet . . .  (Gaius 2, 45).

[18a]  XII tabulis sanctum, ne quis unciario fenore amplius exerceret . . .  (Tacitus, ann. 6, 16).
[18b]  Maiores . . .  in legibus posiverunt furem dupli condemnari, feneratorem quadrupli (Cato, de agri cult. praef.).

[19]  Ex causa depositi lege XII tabularum in duplum actio datur . . .  (Paulus, coll. 10, 7, 11).

[20a]  Sciendum est suspecti crimen e lege XII tabularum descendere (Ulpianus, D. 26, 10, 1, 2).
[20b]  Si . . .  tutores rem pupilli furati sunt, videamus an ea actione, quae proponitur ex lege XII tabularum adversus tutorem in duplum, singuli in solidum teneantur (Tryph.oninus, D. 26, 7, 55, 1).

[21]  patronus si clienti fraudem fecerit, sacer esto.
(Servius ad Aen. 6, 609)

[22]  qui se sierit testarier libripensve fuerit, ni testimonium fatiatur, inprobus intestabilisque esto.
(Gellius 15, 13, 11)

[23]  ex XII tabulis . . .  si nunc quoque . . .  qui falsum testimonium dixisse convictus esset, e saxo Tarpeio deiceretur . . .  (Gellius 20, 1, 53).

[24a]  si telum manu fugit magis quam iecit, <arietem subicito>.

[24b]  Frugem . . .  furtim . . .  pavisse . . .  XII tabulis capital erat . . .  gravius quam in homicidio (Plinius, nat. hist. 18, 3, 12).

[25]  Qui venenum dicit, adicere debet, utrum malum an bonum ; nam et medicamenta venena sunt (Gaius, l. IV ad XII tab.; D. 50, 16, 236, pr.).

[26]  XII tabulis cautum esse cognoscimus, ne quid in Urbe coetus nocturnos agitaret (Porc. Latro, decl. in Cat. 19).

[27]  His (sodalibus) potestatem facit lex (XII tabularum), pactionem quam velint sibi ferre, dum ne quid ex publica lege corrumpant ; sed haec lex videtur ex lege Solonis translata esse (Gaius, l. IV ad XII tab.; D. 47, 22, 4 ).