C a r m i n a
s e l e c t a

_______________________________

In magnatem quendam (1489/95)
Sal et argentum ((1492/95)
Ad Robertum Gaguinum (1496)
In aulicum quendam (1501 ?)
In picturam Europae stupratae (1503)
De senectute carmen (1506)
Calamus loquitur (1516)
Erasmus loquitur (1523/33)

Albrecht Dürer fecit
(anno 1526)

_______________________________

 

In magnatem quendam,
sed ficto nomine, qui laudes suas
exiguo munusculo pensarat
(1489 vel 1495)

Correxit errorem meum
Lepide Marullus, nam mihi
Laudatus aequo largius
Nimium pusillo prodigum

5

Vatem redonat munere.
O pectus, o memorabilem
Huius modestiam viri!
Non vult cani quae non facit,
Vult et sileri quae facit.

10

Proin pudendis praemiis
Invitat ad palinodiam,
Invitat ad silentium.
Non suadet hoc frugalitas
Tenaxque parsimonia,

15

Quum sannionibus quoque
Foedisque morionibus
Prolixa donet munera.
Quod ista donat vatibus
Quae dare minus quam nil dare est,

20

Pudore, non vitio facit.

 
Salinum argenteum abbati cuidam
dono missum a monialibus monasterii
vulgo dicti vallis virginum
(1492/95)

Virginitas nitor argenti, sapientia sal est.
      Virgo dat argentum, tu pater, adde salem.

 
Ad Robertum Gaguinum
carmen de suis fatis
(1496)

Miror quae mihi sydera
      Nascenti implacido lumine fulserint,
O Gaguine meum decus.
      Nam seu iure aliquo nostra negocia

5

Ignes aetherei regunt,
      Me primum teneras lumen ad insolens
Edentem querimonias
      Nec mitis rutilo sydere Iuppiter
Aspexit, neque prospera

10

      Arrisit radiis mi Venus aureis.
Tantum Mercurius celer
      Adfulgens nitidis eminus ignibus
Adflarat sua munera,
      Sed stella vetuit falcifer invida

15

Vulcanique minax rubens
      Rivalis, calidus cum gelido senex.
Seu tres terrigenum deae
      Fortunas triplici numine temperant,
Sum durissima stamina

20

      Sortitus. Volucrem seu potius deam
Versare omnia credimus,
      Hanc in perniciem certo ego deierem
Coniurasse meam miser.
      Felicis mihi nec fata Polycratis

25

Nec Sullae precor improbus.
      Arpinas toties consul iniquius
Fortunam insimulat suam
      Quae tot prospera, tot dulcia paululo
Fermento viciaverit.

30

      Ingrate ille quidem rusticus ac foro
Rerum nescius utier
      Alternas dominae qui queritur vices.
Sat felicem ego iudico
      Qui praesentia lenire potest mala

35

Actis prosperius memor
      Ac sperare iterum iam fore, quod fuit.
At me matris ab ubere
      Fati persequitur tristis et asperi
Idem ac perpetuus tenor.

40

      In me, crediderim, proruit improbi
Pixis tota Promethei
      Et quicquid stabulat triste vel asperum
Nigri in limine Tartari.
      Heu quod simplicibus vatibus invidum

45

Numen, quis genius malus,
      Quaeve infesta novem Iuno Sororibus
Sic nostrum caput impetit?
      O fatis genite prosperioribus
Bis Gaguine meum decus,

50

      Hunc si tu minime temnis amiculum
Non totus fuero miser
      Nec cedent gravibus pectora casibus.

 
In aulicum quendam
clero infestum
(1501 ?)

Tam stolidum, credo, nec te, Mida, pectus habebat,
      Malce nec in clerum tam violentus eras,
Quam quidam, non est sententia dicere nomen,
      Nam famam affectat qualibet ille via.

5

Huic utinam aut aliquis asininas addat Apollo,
      Aut ambas Petrus demetat auriculas.
Aut certe crepet ipse magis faciatque paterni
      Quod cognomenti syllaba prima monet.

 
In picturam
Europae stupratae
(1503 ?)

Hic qui a monte boves ad proxima littora vertit,
      Aurea te quis sit virga monere potest.
Tum testes alae neque non talaria, testis
      In flavo bicolor crine galerus erit.

5

Si rogitas quid agat: patrio subservit amori,
      Inscius, obsequio furta dolosa tegens.
Raptor enim nivei latitat sub imagine tauri
      Improbus, ac praedam per freta longa vehet.
Ut Cretam attigerit mox taurus desinet esse

10

      Iuppiter, et virgo non erit ista diu.
Quid non caecus amor mortalia pectora cogat,
      Si taurum aethereum non piget esse Iovem?
Aut quae formosis satis est cautela puellis
      Hic quoque stuprator si metuendus erat?

 
Ad Gulielmum Copum,
medicorum eruditissimum.
De senectute carmen
(1506)

Unica nobilium medicorum gloria Cope,
      Seu quis requirat artem,
Sive fidem spectet, seu curam: in quolibet horum
      Vel iniquus ipse nostro

5

Praecipuos tribuit Gulielmo livor honores.
      Cedit fugitque morbi
Ingenio genus omne tuo. Teterrima porro
      Senecta, morbus ingens,
Nullis arcerive potest pellive medelis

10

      Quin derepente oborta
Corporis epotet succos animique vigorem
      Hebetet, simul trecentis
Hinc atque hinc stipata malis; quibus omnia carptim
      Vellitque deteritque

15

Commoda quae secum subolescens vexerit aetas:
      Formam, statum, colorem,
Partem animi memorem cum pectore, lumina, somnos,
      Vires, alacritatem,
Autorem vitae igniculum decerpit, et huius

20

      Nutricium liquorem.
Vitales adimit flatus, cum sanguine corpus,
      Risus, iocos, lepores.
Denique totum hominem paulatim surripit ipsi,
      Neque de priore tandem

25

Praeterquam nomen titulumque relinquit inanem,
      Cuiusmodi tuemur
Passim marmoreis insculpta vocabula bustis.
      Utrum haec senecta, quaeso,
An mors lenta magis dicenda est? Invida fata et

30

      Impendio maligna!
Ut quae deteriora labantis stamina vitae
      Pernicitate tanta
Accelerare velint, rapidisque allabier alis,
      At floridam iuventam

35

Usque adeo male praecipiti decurrere filo
      Ut illius priusquam
Cognita sat bona sint iam nos fugitiva relinquant,
      Et citius atque nosmet
Plane vivere senserimus, iam vivere fracti

40

      Repente desinamus.
At cervi volucres et cornix garrula vivunt
      Tot saeculis vigentque,
Uni porro homini post septima protinus idque
      Vixdum peracta lustra

45

Corporeum robur cariosa senecta fatigat.
      Neque id satis, sed ante
Quam decimum lustrum volitans absolverit aetas
      Tentare non veretur
Immortalem hominis ductamque ex aethere partem,

50

      Et hanc lacessit audax,
Nec timet ingenii sacros incessere nervos,
      Sua si fides probato
Constat Aristoteli; sed quorsum opus, obsecro, tanto
      Authore, quando certam

55

Ipsa fidem, heu nimium!, facit experientia certam?
      Quam nuper hunc Erasmum
Vidisti media viridem florere iuventa!
      Nunc is repente versus
Incipit urgentis senii sentiscere damna,

60

      Et alius esse tendit
Dissimilisque sui, nec adhuc Phoebeius orbis
      Quadragies revexit
Natalem lucem, quae bruma ineunte calendas
      Quinta anteit Novembres.

65

Nunc mihi iam raris sparguntur tempora canis,
      Et albicare mentum
Incipiens, iam praeteritis vernantibus annis,
      Vitae monet cadentis
Adventare hyemem gelidamque instare senectam.

70

      Eheu fugacis, ohe,
Pars veluti melior, sic et properantior aevi,
      O saeculi caduci
Flos nimium brevis, et nulla reparabilis arte,
      Tenerae o viror iuventae,

75

O dulces anni, o felicia tempora vitae,
      Ut clanculum excidistis,
Ut sensum fallente fuga lapsuque volucri
      Furtim avolastis; ohe,
Haud simili properant undosa relinquere cursu

80

      Virides fluenta ripas,
Impete nec simili fugiunt cava nubila, siccis
      Quoties aguntur Euris.
Sic sic effugiunt tacitae vaga somnia noctis
      Simul avolante somno,

85

Quae desyderium curas et praeter inanes
      Sui nihil relinquunt.
Sic rosa, quae tenero modo murice tincta rubebat,
      Tenui senescit austro.
Atque ita, me miserum, nucibus dum ludo puellus,

90

      Dum literas ephebus
Ardeo, dum scrutor pugnasque viasque sophorum,
      Dum rhetorum colores
Blandaque mellifluae deamo figmenta poesis,
      Dum necto syllogismos,

95

Pingere dum meditor tenues sine corpore formas,
      Dum sedulus per omne
Authorum volvor genus impiger, undique carpo
      Apis in modum Matinae,
Paedias solidum cupiens absolvere cyclum,

100

      Sine fine gestienti
Singula correptus dum circumvector amore,
      Dum nil placet relinqui,
Dumque prophana sacris, dum iungere Graeca Latinis
      Studeoque moliorque,

105

Dum cognoscendi studio terraque marique
      Volitare, dum nivosas
Cordi est, et iuvat et libet ereptare per Alpes,
      Dulces parare amicos
Dum studeo, atque viris iuvat innotescere doctis,

110

      Furtim inter ista pigrum
Obrepsit senium et subito segnescere vires
      Mirorque sentioque
Vixque mihi spatium iam defluxisse valentis
      Persuadeo iuventae.

115

Cur adeo circumspecte parceque lapillis,
      Cur purpuris et ostro
Mortales utuntur, et aetas aurea, tanto
      Pretiosior lapillis
Et quovis auro, quovis pretiosior ostro,

120

      Prodigitur inque nugis
Conteritur miseris nullo vecorditer usu
      Siniturque abire frustra?
Adde quod illa queant sarciri perdita, Crassos
      Spires tibi licebit

125

Et Lydos spires Croesos, iam Codrus et Irus.
      Sed quod semel severa
Pensilibus fusis Clotho devolverit aevum,
      Id nec venena Circes,
Nec magicum, Maia nati gestamina, sceptrum

130

      Neque dira Thessalorum
Medeae succis revocare precamina possint
      Non si vel ipse divum
Nectare te saturet pater ambrosioque liquore, -
      Namque his ali iuventam,

135

Arceri senium scripsit nugator Homerus -,
      Non si tibi efficaci
Rore riget corpus Tithoni lutea coniunx,
      Non si ter octiesque
Phaon per Chias Venerem transvexeris undas,

140

      Non si tibi ipse Chiron
Omnes admoveat quas tellus proserit herbas,
      Nec annulus, nec ulla
Pharmaca cum nervis annos remorantur euntes,
      Atque ferunt magorum

145

Monstrifico sisti torrentia flumina cantu;
      Iisdem ferunt relabi
Praecipites amnes verso in contraria cursu,
      Et Cynthiae volucres
Et rapidas Phoebi sisti figique quadrigas.

150

      Sed ut haec stupenda possint
Carmina, non speres tamen improbus ut tibi quondam
      Aut iam peracta vitae
Saecla iterum referant aut praetereuntia sistant.
      Sol mergitur vicissimque

155

Exoritur novus et nitido redit ore serenus.
      Extincta luna rursum
Nascitur inque vices nunc decrescente minuta
      Sensim senescit orbe,
Nunc vegeta arridet tenero iuveniliter ore.

160

      Redit ad suam iuventam
Bruma ubi consenuit, Zephyris redeuntibus, annus
      Et post gelu niveisque
Ver nitidum floresque reversa reducit hirundo.
      At nostra posteaquam

165

Fervida praeteriit saeclis labentibus aestas,
      Ubi tristis occupavit
Corpus hyems capitisque horrentia tempora postquam
      Nive canuere densa,
Nulla recursuri spes aut successio veris.

170

      Verum malis supremum
Imponit mors una, malorum maxima, finem.
      More Phrygum inter ista
Incipimus sero sapere, et dispendia vitae
      Incogitanter actae

175

Ploramus miseri, et consumptos turpiter annos
      Horremus, execramur.
Quae quondam, heu nimium! placuere et quae vehementer
      Mellita visa dudum,
Tum tristi cruciant recolentia pectora felle,

180

      Frustraque maceramur
Tam rarum sine fruge bonum fluxisse, quod omni
      Bene collocare cura
Par erat, et nullam temere disperdere partem.
      At nunc mihi oscitanti

185

Qualibus heu nugis, quanta est data portio vitae.
      Satis hactenus, miselle,
Cessatum, satis dormitum, pellere somnos
      Nunc tempus est, Erasme,
Nunc expergisci et tota resipiscere mente.

190

      Velis dehinc equisque
Et pedibus manibusque et totis denique nervis
      Nitendum ut anteacti
Temporis, ut studio iactura volubilis aevi
      Vigilante sarciatur

195

Dum licet ac dum tristis adhuc in limine primo
      Consistimus senectae,
Dum nova canicies et ad huc numerabilis et dum
      Pilis notata raris
Tempora duntaxat spatium effluxisse virentis

200

      Iam clamitant iuventae,
Nec tam praesentem iam testificantur adesse
      Quam nunciant citatum
Ferre gradum et sterilem procul adventare senectam.
      Cuiusmodi videtur

205

Tum rerum facies, quum autumni frigore primo
      Iam vernus ille pratis
Decessit decor ac languescunt lumina florum
      Iam iam minus nitentes
Herbas affirmes boreasque geluque nocentis

210

      Iam praetimere brumae.
Ergo animus dum totus adhuc constatque vigetque
      Et corporis pusillum
Detrimenta nocent, age iam meliora sequamur.
      Quicquid mihi deinceps

215

Fata aevi superesse volent, id protinus omne
      Christo dicetur uni,
Quo, cui vel solidam decuit sacrarier, ut cui
      Bis terque debeatur,
Principio gratis donata, hinc reddita gratis

220

      Totiesque vindicata,
Huic saltem pars deterior breviorque dicetur.
      Posthac valete nugae
Fucataeque voluptates risusque iocique,
      Lusus et illecebrae.

225

Splendida nobilium decreta valete sophorum,
      Valete syllogismi,
Blandae Pegasides animosque trahentia Pithus
      Pigmenta flosculique.
Pectore iam soli toto penitusque dicato

230

      Certum est vacare Christo.
Hic mihi solus erit studium dulcesque Camoenae,
      Honos, decus, voluptas,
Omnia solus erit neque quicquam ea cura (quod aiunt)
      Movebit Hippoclidem,

235

Terrea si moles compagoque corporis huius
      Marcescet obsolescens,
Mens modo pura mihi scelerumque ignara per illum
      Niteat floreatque,
Donec summa dies pariter cum corpore mentem

240

      Ad pristinum novata
Convictum revocabit et hinc iam vere perenni
      Pars utraque fruetur.
Haec facito ut rata sint, vitae exorabilis author
      Vitaeque vindicator,

245

Quo sine nil possunt unquam mortalia vota et
      Vires labant caducae.

 


Erasmus Roterodamus
Guilielmo Neseno
calamum dono dedit
cum hoc epigrammate.
Calamus loquitur
(1516)

Tantillus calamus tot, tanta volumina scripsi
      Solus, at articulis ductus Erasmiacis.
Aediderat Nilus, dederat Reuchlinus Erasmo,
      Nunc rude donatum me Gulielmus habet.

5

Isque sacrum musis servat, Phoeboque dicatum,
      Aeternae charum pignus amicitiae,
Ne peream obscurus, per quem tot nomina noscet
      Posteritas, longo nunquam abolenda die.

 
Erasmus loquitur
(1523/33)

Perfacile est, aiunt, proverbia scribere cuivis;
      Haud nego, sed durum est scribere Chiliadas.
Qui mihi non credit, faciat licet ipse periclum
      Mox fuerit studiis aequior ille meis.